Vormen van noodhulp
Walvisachtigen die levend op het strand terechtkomen zijn altijd in nood. Per situatie wordt beoordeeld welke vorm van hulp het meest geschikt is. Een dier in nood hoeft niet altijd gestrand te zijn: ook wanneer een bijzondere soort voor de kust wordt gezien dat zich hier niet kan redden, of wanneer een walvisachtige een haven inzwemt of afwijkend gedrag vertoont, kan monitoring of actie nodig zijn. SOS Dolfijn onderscheidt vier mogelijke handelingsopties:
- Terugplaatsen in zee
- Euthanasie
- Niet ingrijpen, situatie monitoren
- Opvang en rehabilitatie
In de Noordzee komen verschillende walvissoorten voor, zoals bruinvissen, witsnuitdolfijnen en bultruggen. Wanneer een dier kleiner is dan 3 meter, valt de volledige opvang en rehabilitatie onder de verantwoordelijkheid van SOS Dolfijn. SOS Dolfijn is in Nederland de enige organisatie met een door het ministerie van LVVN verleende ontheffing om kleine walvisachtigen opvang en rehabilitatie te mogen bieden.
Bij grotere walvisachtigen (langer dan 3 meter) wordt in Nederland het ‘Walvisprotocol’ geactiveerd (Leidraad stranding levende grote walvisachtigen). De coördinatie en besluitvorming liggen dan bij de overheid, ondersteund door een deskundigenteam waarin SOS Dolfijn standaard deelneemt.
Zie jij een walvisachtige zwemmen voor de kust? Meld je observatie via: Waarneming.nl
Terugplaatsen in zee
Het direct terugplaatsen van een levend gestrande walvisachtige in zee wordt in de praktijk zelden toegepast. Dieren stranden vrijwel altijd omdat zij ziek, verzwakt of gewond zijn. In dat geval kan terugduwen in zee leiden tot verdrinking of hernieuwde stranding in slechtere conditie. Alleen in zeer uitzonderlijke situaties, wanneer opvang of humane euthanasie niet mogelijk is en het dier een reële overlevingskans heeft, kan terugplaatsen in zee worden overwogen. Een andere mogelijke situatie is wanneer een soort door SOS Dolfijn als niet opvangbaar wordt beschouwd, maar door een dierenarts relatief gezond wordt beoordeeld. In dat geval kan terugplaatsing in zee soms de voorkeur hebben boven euthanasie.
Elke situatie wordt altijd zorgvuldig beoordeeld door gespecialiseerde hulpverleners.
Euthanasie
In sommige gevallen kan het advies van SOS Dolfijn zijn om een levend gestrande walvisachtige ter plaatse te euthanaseren. Dit gebeurt uitsluitend om onnodig lijden te voorkomen of te beëindigen. Redenen hiervoor kunnen zijn:
- Direct ernstig en onherstelbaar lijden
- Geen realistische opvang- of herstelmogelijkheid
- Situaties waarin opvang het dier extra stress of pijn zou bezorgen
- Dieren die, ook na herstel, niet kunnen terugkeren in het wild
- Soorten die van nature diepe duikers zijn en niet kunnen overleven in de ondiepe Noordzee
De beslissing tot euthanasie wordt altijd genomen en uitgevoerd door een bevoegd dierenarts, in overleg met SOS Dolfijn.
Niet ingrijpen, situatie monitoren
In sommige situaties wordt besloten om niet direct in te grijpen, maar de situatie te monitoren.
SOS Dolfijn benadrukt dat levend gestrande walvisachtigen altijd in nood verkeren. Niet ingrijpen is daarom een uitzondering en kan alleen worden overwogen wanneer opvang, terugplaatsing of euthanasie niet haalbaar is, of wanneer de veiligheid van hulpverleners niet kan worden gegarandeerd.
Daarnaast kan monitoring worden toegepast bij bijzondere waarnemingen van walvisachtigen in de Noordzee. Als een dier zich nog normaal gedraagt en niet in direct gevaar lijkt, wordt de situatie in kaart gebracht met observaties, foto’s en gedragsanalyse.
Voorbeelden hiervan zijn een beloega die tijdelijk voor de Nederlandse kust werd gezien en een gewone dolfijn die een haven inzwom. In beide gevallen is het dier gevolgd en beoordeeld zonder actief in te grijpen, om stress of verstoring te voorkomen.
Opvang en rehabilitatie
SOS Dolfijn is in Nederland de gespecialiseerde organisatie voor de opvang van kleine walvisachtigen, met name bruinvissen. Hiervoor beschikt de stichting over een gespecialiseerd opvangcentrum op Landgoed Hoenderdaell in Anna Paulowna, dat is ontworpen voor intensieve medische zorg, observatie en herstel. SOS Dolfijn is uniek in Europa als gespecialiseerd opvangcentrum voor kleine walvisachtigen en vangt ook dieren op uit België, Frankrijk en Duitsland.
Het centrum bestaat uit meerdere bassins, quarantaineruimtes, een medische behandelruimte en ondersteunende faciliteiten zoals een laboratorium en viskeuken. De faciliteit maakt opvang mogelijk voor dieren tot circa 2,5 meter. Opvang en behandeling kunnen maanden duren en vragen intensieve zorg van ervaren dierenartsen, dierverzorgers en vrijwilligers. Het uiteindelijke doel is altijd hetzelfde: een dier weer gezond terugbrengen naar zijn zee.
